Mikrobiom definiuje się jako zespół genomów mikroorganizmów bytujących w określonym środowisku. W przypadku człowieka największą różnorodność mikroorganizmów obserwuje się w przewodzie pokarmowym, przede wszystkim w jelitach. Struktura i równowaga mikrobioty jelitowej mają fundamentalne znaczenie dla utrzymania homeostazy całego organizmu.
Funkcje mikrobiomu
Prawidłowy mikrobiom nie ogranicza się wyłącznie do wspierania procesów trawiennych. Wpływa on na:
• regulację pracy układu pokarmowego,
• wchłanianie składników odżywczych,
• funkcjonowanie układu immunologicznego,
• metabolizm leków i ksenobiotyków,
• integralność bariery jelitowej.
Dysbioza, czyli zaburzenie składu mikrobioty, prowadzi do szeregu konsekwencji klinicznych.
Znaczenie kliniczne
W praktyce gabinetowej pacjenci często zgłaszają objawy, które mogą wskazywać na zaburzenia mikrobiomu:
• nawracające infekcje,
• dolegliwości bólowe w obrębie jamy brzusznej,
• zaburzenia rytmu wypróżnień (zaparcia, biegunki),
• nadmierne wzdęcia.
Warto podkreślić, że podobne symptomy nierzadko nasilają się po antybiotykoterapii. Leki te, choć niezbędne w leczeniu infekcji bakteryjnych, istotnie wpływają na strukturę i różnorodność mikrobioty jelitowej, prowadząc do dysbiozy.
Oś jelitowo-mózgowa
Coraz więcej publikacji naukowych wskazuje na ścisłą zależność pomiędzy funkcjonowaniem mikrobiomu jelitowego a zdrowiem psychicznym. U pacjentów z depresją, schizofrenią czy chorobami autoimmunizacyjnymi obserwuje się istotnie zmieniony skład mikrobioty jelitowej. Zmiany te nie mają charakteru korzystnego i mogą stanowić jeden z czynników patofizjologicznych wymienionych zaburzeń.
Oś jelita–mózg (gut-brain axis) stanowi obecnie jeden z najbardziej intensywnie badanych obszarów w kontekście neurogastroenterologii i psychoneuroimmunologii.
Wnioski praktyczne
Znajomość znaczenia mikrobiomu ma istotne konsekwencje kliniczne. Ocena stanu mikrobioty jelitowej powinna być rozważana w przypadku pacjentów z przewlekłymi problemami jelitowymi, nawracającymi infekcjami oraz objawami psychicznymi, zwłaszcza gdy wystąpiły one po antybiotykoterapii. Interwencje ukierunkowane na odbudowę prawidłowego mikrobiomu – dieta bogata w błonnik i produkty fermentowane, ograniczenie wysoko przetworzonej żywności, probiotykoterapia czy prebiotykoterapia – mogą stanowić istotny element terapii wspomagającej.
⸻
Podsumowując: mikrobiom jelitowy należy traktować jako integralny układ regulacyjny, którego równowaga warunkuje nie tylko zdrowie przewodu pokarmowego, lecz również prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego i nerwowego.
Bibliografia – mikrobiom
1. Lloyd-Price, J., Abu-Ali, G., & Huttenhower, C. (2016). The healthy human microbiome. Genome Medicine, 8(1), 51.
➝ Artykuł przeglądowy dotyczący roli mikrobiomu w zdrowiu człowieka.
2. Valdes, A. M., Walter, J., Segal, E., & Spector, T. D. (2018). Role of the gut microbiota in nutrition and health. BMJ, 361, k2179.
➝ Bardzo dobre podsumowanie wpływu mikrobioty na metabolizm, odporność i zdrowie psychiczne.
3. Cryan, J. F., O’Riordan, K. J., Cowan, C. S. M., et al. (2019). The microbiota-gut-brain axis. Physiological Reviews, 99(4), 1877–2013.
➝ Kluczowa publikacja przeglądowa o osi jelitowo-mózgowej.
4. Zheng, P., Zeng, B., Zhou, C., et al. (2016). Gut microbiome remodeling induces depressive-like behaviors through a pathway mediated by the host’s metabolism. Molecular Psychiatry, 21(6), 786–796.
➝ Badanie wskazujące na związek mikrobiomu z objawami depresyjnymi.
5. Arumugam, M., Raes, J., Pelletier, E., et al. (2011). Enterotypes of the human gut microbiome. Nature, 473(7346), 174–180.
➝ Fundamentalne badanie, które wprowadziło pojęcie “enterotypów” jelitowych.
6. Schmidt, T. S., Raes, J., & Bork, P. (2018). The human gut microbiome: From association to modulation. Cell, 172(6), 1198–1215.
➝ Przegląd mechanizmów modulacji mikrobiomu i jego znaczenia klinicznego.